4 Απριλίου 1968 – Το Έπος του Καλλιμάρμαρου

Ο Γιώργος Αμερικάνος δεν ήταν απλώς ένας παίκτης – ήταν σύμβολο, εποχή, και ψυχή μιας ομάδας και μιας χώρας που τότε μάθαινε να ονειρεύεται μέσα από τη μπάλα του μπάσκετ.

Μέσα στο κατάμεστο Καλλιμάρμαρο, η Ελλάδα σηκώνεται από την αφάνεια στην κορυφή του ευρωπαϊκού μπάσκετ. Ο Γιώργος Αμερικάνος οδηγεί την ΑΕΚ στη νίκη επί της Σλάβια Πράγας και αφιερώνει τον θρίαμβο στον αδικοχαμένο Γιώργο Μόσχο. Ήταν κάτι περισσότερο από τρόπαιο· ήταν κάθαρση, τιμή, αθανασία.Η Ελλάδα του 1968 δεν ήταν παρά μια αχνή σκιά στον χάρτη του ευρωπαϊκού μπάσκετ. Μα εκείνη τη νύχτα, μέσα σε ένα Καλλιμάρμαρο πλημμυρισμένο από 80.000 ψυχές, άναψε η σπίθα. Η ΑΕΚ, η «Βασίλισσα», κατακτά το Κύπελλο Κυπελλούχων απέναντι στην ισχυρή Σλάβια Πράγας, με 89-82. Ήταν κάτι παραπάνω από νίκη. Ήταν μια στιγμή ανύψωσης, μια πορσελάνινη κραυγή μιας χώρας που έψαχνε ελπίδα μέσα σε δύσκολους καιρούς. Κι αν ο τίτλος ήταν το φως, η σκιά που τον γέννησε είχε όνομα: Γιώργος Μόσχος. Δύο χρόνια πριν, χτυπημένος από καρκίνο, άφηνε το κορμί του πίσω, μα η ψυχή του παρέμενε στο παρκέ. Οι συμπαίκτες του του αφιέρωσαν εκείνο το Κύπελλο. Ήταν υπόσχεση, ήταν όρκος. Ο Γιώργος Αμερικάνος, ο αρχηγός, σήκωσε το τρόπαιο ψηλά. Και ο λαός, με δάκρυα και τραγούδια, τον σήκωσε στα χέρια και μετέφερε το αυτοκίνητό του ως το σπίτι του, σαν να κουβαλούσαν βασιλιά. Αυτή ήταν η Ελλάδα. Αυτός ήταν ο Αμερικάνος.

Από τη Νίκαια στην Αιωνιότητα

Το παιδί που έκανε σουτ στις μπασκέτες της ΧΑΝ, έγινε αρχηγός Ευρώπης.

Δεν γεννήθηκε ήρωας. Έγινε. Σε μια γειτονιά της Νίκαιας, ανάμεσα σε εργαλεία επιπλοποιίας και ξεχαρβαλωμένες μπασκέτες, ένα παιδί άφησε το σχολείο για να εργαστεί και τα βράδια σούταρε με μια παλιά μπάλα στη ΧΑΝ. Δεν ήταν όνειρο· ήταν ανάγκη. Μεγάλωσε φροντίζοντας τα αδέλφια του, κρατώντας ισορροπίες ανάμεσα στη βιοπάλη και στο πάθος. Και εκεί, στην άκρη της μίζερης καθημερινότητας, γεννήθηκε ο αρχηγός. Η ΑΕΚ τον εντόπισε. Ο Παναθηναϊκός του πρότεινε περισσότερα. Εκείνος δίστασε. Ήταν έτοιμος να υπογράψει. Μα ένας φίλος, μια ανοιχτή πόρτα και ένα μηχανάκι, άλλαξαν το πεπρωμένο. Έτσι, ο γιος του κυρ-Θανάση και της κυρα-Μαρίας, προσφυγόπουλο από τα Βουρλά, πήγε εκεί όπου έπρεπε: στην Ένωση, την ομάδα των ξεριζωμένων.

Η Εθνική και το Όνομα "Παγκόσμιος"

68 συμμετοχές, 1.076 πόντοι και ο πρώτος σκόρερ του Ευρωμπάσκετ.

Με την Εθνική ομάδα, ο Αμερικάνος έγραψε το δικό του έπος. Πρώτος σκόρερ, ηγέτης, παγκόσμιος. Έπαιξε με την ψυχή του, δεν άφησε ποτέ την Ελλάδα. Προτάσεις από ομάδες του εξωτερικού έπεσαν βροχή – εκείνος όμως έμεινε. Πίστευε πως η ψυχή δεν πουλιέται.

Μια ζωή γεμάτη μπάλες, μπάζερ, αλλά και... νεκροφόρες

Συγκινητικός, αυθόρμητος, εφηβικός.

Είχε το δικό του τελετουργικό πριν από κάθε αγώνα. Δεν ησύχαζε αν δεν συναντούσε νεκροφόρα στον δρόμο του. Για άλλους γρουσουζιά· για εκείνον γούρι. Ίσως γιατί ήξερε πως κάθε μάχη στο γήπεδο είναι μια σύγκρουση ζωής και θανάτου. Και οι μάχες του τον έκαναν σύμβολο. Αγωνίστηκε 68 φορές με την Εθνική, πέτυχε 1.076 πόντους, και έγινε πρώτος σκόρερ σε δύο Ευρωμπάσκετ. Τον φώναζαν «παγκόσμιο», γιατί είχε βρεθεί και στη Μικτή Κόσμου – όχι γιατί ήταν υπεράνθρωπος, αλλά γιατί έπαιζε σαν να κουβαλούσε όλον τον κόσμο στις πλάτες του.

Ο Αμερικάνος μετά τον Αμερικάνο

Μετά την αποχώρησή του από τα παρκέ, αγωνίστηκε και ως προπονητής. Στον Απόλλωνα Πατρών, στο Αιγάλεω, και αργότερα ως υπηρεσιακός της ΑΕΚ. Δεν έγινε ποτέ ένας «παλιός αθλητής». Παρέμεινε ένα αγόρι που αγαπούσε το παιχνίδι, με την ίδια καθαρότητα που είχε όταν έριχνε σουτ στη ΧΑΝ. Και στο σπίτι; Ένα παιδί με καρδιά από βούτυρο. Έβλεπε ελληνικές ταινίες και δάκρυζε. Θύμωνε με την αδικία, λύγιζε από το ψέμα. Οι αντιδράσεις του, όπως θυμάται η κόρη του Χριστίνα, ήταν πιο αυθόρμητες κι από παιδικές. Ήταν ένας «μάγκας» με μάτια βουρκωμένα. Τα τελευταία του χρόνια ήταν δύσκολα. Ένα διπλό εγκεφαλικό τον κράτησε μακριά από τα παρκέ, μα όχι από τις καρδιές. Έφυγε στις 7 Οκτωβρίου του 2013, σιωπηλά, όπως οι ήρωες που δεν χρειάζονται μεγάλες εξόδους. Μα δεν θρήνησαν μόνο οι ΑΕΚτζήδες. Τον έκλαψε όλη η Ελλάδα. Γιατί υπήρξε κάτι σπάνιο: ένας μεγάλος που δεν μικραίνει κανέναν. Ένας άνθρωπος που δεν ανήκε σε φανέλα – ανήκε στην ψυχή του ελληνικού αθλητισμού. Το 2015, η ΑΕΚ απέσυρε τη φανέλα με το 10. Όχι μόνο για να τιμήσει τον παίκτη, αλλά για να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη του ανθρώπου που κάποτε κουβαλήθηκε στα χέρια από έναν ολόκληρο λαό.